Partnerzy

Astro-Miejsca


URANIA

100 lat IAU

IAU

Centrum Nauki Kepler

Planetarium Wenus

ERC

Centrum Nauk Przyrodniczych

Orion,serwis,astronomii,PTA

POLSA

Astronomia Nova

Astronarium

forum astronomiczne

IPCN

Portal AstroNet

Puls Kosmosu

Forum Meteorytowe

kosmosnautaNET

kosmosnautaNET

Nauka w Polsce

astropolis

astromaniak

PTMA

PTR

heweliusz

heweliusz

ESA

Astronomers Without Borders

Hubble ESA

Space.com

Space Place

Instructables

Tu pełno nauki

Konkursy

Olimpiady Astronomiczne
Olimpiada Astronomiczna przebiega w trzech etapach.
Zadania zawodów I stopnia są rozwiązywane w warunkach pracy domowej. Zadania zawodów II i III stopnia mają charakter pracy samodzielnej. Zawody finałowe odbywają się w Planetarium Śląskim. Tematyka olimpiady wiąże ze sobą astronomię, fizykę i astronomiczne aspekty geografii. Olimpiady Astronomiczne


Urania Postępy Astronomii - konkurs dla szkół


astrolabium

Organizatorem konkursu astronomicznego jest Fundacja dla Uniwersytetu Jagiellońskiego a patronat nad akcją sprawuje Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika będące instytutem Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Zobacz szczegóły »

astrolabium

konkurs, astronomiczny

AstroSklepy

Serwis Astro - 30 lat AstroDoświadczenia!

Astro Schopy
 Firma ScopeDome

Planeta Oczu

Astrocentrum

Wszystko o Nas

Logo SA GW, autor Jacek Patka

Forum Astronomiczne PL


BOINC

Classroom

FB

Księżyc


Data: 15-4-2021 05:01:08

faza

Słońce

Na niebie


La Lune

Mapa Nieba

TheSkyLive

CALSKY

Położenie ISS
The current position of the ISS
tranzyty ISS


The current position of the ISS

Misja KEPLER

ZOONIVERSE odkrywanie planet

EPUP
4270 planet

Astropogoda

Pogoda


sat24, chmury, pogoda


wyładowania atmosferyczne

III Prawo Keplera




Czytelnia


dwumiesięcznik

Urania, numery archiwalne,przedwojenne

Light Pollution

M-WiFi

gwiazdy,zmienne,poradnik,gazeta,pdf,astronomia,pomiary

vademecum, miłośnika, astronomii, dwumiesięcznik, astronomia

astronomia amatorska

KTW'

Astronautilius

KTW'

kreiner, ziemia i wszechświat

kreiner, ziemia i wszechświat

poradnik, miłośnika, astronomii, książka, Tomasz, Rożek

poradnik, miłośnika, astronomii, książka, Rudż, Przemysław

atlas, nieba, książka, astronomia

atlas, księżyca, książka, astronomia

Poradnik Miłośnika Astronomii

Mądre Książki

ALMA dostrzegła supernową fabrykę kurzu

eso Composite image of Supernova 1987A Composite image of Supernova 1987A. This image shows the remnant of Supernova 1987A seen in light of very different wavelengths. ALMA data (in red) shows newly formed dust in the centre of the remnant. Hubble (in green) and Chandra (in blue) data show the expanding shock wave. Credit: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)/A. Angelich. Visible light image: the NASA/ESA Hubble Space Telescope. X-Ray image: The NASA Chandra X-Ray Observatory

Za pomocą Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) zaobserwowano po raz pierwszy pozostałości po niedawnej supernowej, pełne świeżo utworzonego pyłu. Jeżeli odpowiednio dużo tego pyłu przemieści się do przestrzeni międzygwiazdowej, może to stanowić wytłumaczenie sposobu w jaki wiele galaktyk uzyskało swój pyłowy, mroczny wygląd.




Galaktyki mogą być bardzo zapylonymi miejscami [1], a supernowe są uważane za główne źródło pyłu, szczególnie we wczesnym Wszechświecie. Ale bezpośrednie dowody zdolności wytwarzania pyłu przez supernowe były do tej pory dość słabe i nie były wstanie wytłumaczyć wielkich ilości pyłu wykrywanych w młodych, odległych galaktykach. Obserwacje wykonane za pomocą ALMA właśnie to zmieniają.

„Znaleźliśmy znacząco dużą masę pyłu skoncentrowaną w centralnej części wyrzutu materii ze względnie młodej i bliskiej supernowej” powiedział Remy Indebetouw, astronom w National Radio Astronomy Observatory (NRAO) i University of Virginia w Charlottesville w USA. „Po raz pierwszy byliśmy w stanie naprawdę zobrazować miejsce, w którym powstał pył, co jest ważne dla zrozumienia ewolucji galaktyk.”

Międzynarodowy zespół astronomów wykorzystał ALMA do obserwacji świecących pozostałości po supernowej SN 1987A [2], w Wielkim Obłoku Magellana, galaktyce karłowatej okrążającej Drogę Mleczną w odległości około 160 tysięcy lat świetlnych od Ziemi. SN 1987A jest najbliższą zaobserwowaną eksplozją supernowej od czasów obserwacji supernowej wewnątrz Drogi Mlecznej przez Johannesa Keplera w 1604 roku.

slowaKluczowe Portret dramatycznej gwiezdnej sieci. Zdjęcie obejmujące jeden stopień kwadratowy Mgławicy Tarantula i jej otoczenia. Pajęcza mgławica widoczna jest na górze fotografii, na środku. Nieco niżej, po prawej sieć włókien daje schronienie słynnej supernowej SN 1987A (zobacz niżej). Widać też wiele innych czerwonawych mgławic, a także gromadę młodych gwiazd po lewej, znaną jako NGC 2100. Informacje techniczne: zdjęcie bazuje na obserwacjach, które przeprowadzili Joao Alves (Calar Alto, Hiszpania), Benoit Vandame oraz Yuri Beletski (ESO) za pomocą instrumentu Wide Field Imager (WFI) na 2,2-m teleskopie w La Silla. Dane te obejmują mozaikę 2x2 WFT w pasmach B i V oraz w wąskich filtrach H-alfa i [OIII]. Dane zostały najpierw przetworzone za pomocą systemu ESO/MVM przez grupę Advanced Data Products (ADP) w ESO. Zdjęcie jest dostępne jako oprawiony obraz w sklepie ESOshop. Źródło: ESO/R. Fosbury (ST-ECF)

Astronomowie przewidzieli, że z powodu schłodzenia gazu po wybuchu, uformują się wielkie ilości pyłu, gdyż atomy tleny, węgla i krzemu połączą się razem w zimnych, centralnych rejonach pozostałości po supernowej. Jednak wcześniejsze obserwacje SN 1987A za pomocą teleskopów podczerwonych, wykonane podczas 500 pierwszych dni po wybuchu, wykryły tylko niewielkie ilości gorącego pyłu.

Dzięki bezprecedensowej rozdzielczości i czułości ALMA, zespół badawczy był w stanie uzyskać obraz znacznie bardziej obfitego zimnego pyłu, który świeci jasno w zakresie milimetrowym i submilimetrowym. Astronomowie szacują, że pozostałość po supernowej zawiera obecnie około 25 procent masy Słońca w formie nowo uformowanego pyłu. Odkryli także, że powstały znaczące ilości tlenku węgla i tlenku krzemu.

„SN 1987A jest specjalnym miejscem, gdyż nie miesza się z otoczeniem, więc to co widzimy powstało dokładnie w tym miejscu” powiedział Indebetouw. „Nowe wyniki ALMA, które są pierwszymi w tej dziedzinie, ukazały pozostałość po supernowej pełną materiału, który po prostu nie istniał kilka dekad temu.”

Supernowe mogą jednak zarówno tworzyć, jak i niszczyć ziarna pyłu.

Gdy fala uderzeniowa z początkowej eksplozji przemieszcza się w przestrzeni, tworzy jasny, świecący pierścień materii, taki jak widoczny na wcześniejszych obserwacje z należącego do NASA/ESA Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Po uderzeniu w gazową otoczkę, która została utworzona przez czerwonego olbrzyma w stadium przed supernową, pod koniec życia gwiazdy, część potężnej eksplozji została odbita z powrotem w kierunku centrum pozostałości po supernowej. „W pewnym momencie odbita fala uderzeniowa trafi na świeżo utworzony pył”, powiedział Indebetouw. „Prawdopodobnie część pyłu zostanie rozerwana. Trudno przewidzieć jak dużo – może jedynie trochę, a może połowa lub dwie trzecie.” Jeżeli znacząca część przetrwa i przemieści się w przestrzeń międzygwiazdową, mechanizm ten może stanowić źródło pyłu, który astronomowie wykrywają we wczesnym Wszechświecie.

„Bardzo wczesne galaktyki są niesamowicie zapylone, a pył odgrywa istotną rolę w ewolucji galaktyk” powiedział Mikako Matsuura of University College London w Wielkiej Brytanii. „Obecnie wiemy, że pył może być tworzony na kilka sposób, ale we wczesnym Wszechświecie większość musiała pochodzić od supernowych. W końcu mamy bezpośredni dowód wspierający tę teorię.”

Uwagi

[1] Kosmiczny pył zawiera ziarna krzemianowe i grafitowe – minerały występujące także na Ziemi. Sadza ze świec jest bardzo podobna do kosmicznego pyłu grafitowego, z tym że rozmiar ziaren pyłu w sadzy jest co najmniej dziesięć razy większy niż typowego ziarna kosmicznego pyłu grafitowego.

[2] Światło z supernowej dotarło do Ziemi w 1987 roku, co odzwierciedla nazwa.

Więcej informacji

Międzynarodowy kompleks astronomiczny ALMA działa w ramach partnerstwa pomiędzy Europą, Ameryką Północną i Azją Wschodnią, we współpracy z Chile. ALMA jest finansowana w Europie przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO), w Ameryce Północnej przez U.S. National Science Foundation (NSF), we współpracy z National Research Council of Canada (NRC) oraz National Science Council of Tajwan (NSC), a w Azji Wschodniej przez National Institutes of Natural Sciences (NINS) of Japan, we współpracy z Academia Sinica (AS) in Taiwan. Konstrukcja i użytkowanie ALMA w imieniu Europy jest kierowane przez ESO, w imieniu Ameryki Północnej przez National Radio Astronomy Observatory (NRAO), zarządzane przez Associated Universities, Inc. (AUI), a w imieniu Azji Wschodniej przez National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). Joint ALMA Observatory (JAO) umożliwia wspólne kierowanie i zarządzanie konstrukcją, testowaniem i użytkowaniem ALMA.

Wyniki badań opisano w artykule pt. “Dust Production and Particle Acceleration in Supernova 1987A Revealed with ALMA”, R. Indebetouw et al., który ukaże się w Astrophysical Journal Letters.

Skład zespołu badawczego: R. Indebetouw (National Radio Astronomy Observatory (NRAO); University of Virginia, Charlottesville, USA), M. Matsuura (University College London, United Kingdom [UCL]), E. Dwek (NASA Goddard Space Flight Center, Greenbelt, USA), G. Zanardo (International Centre for Radio Astronomy Research, University of Western Australia, Crawley, Australia [ICRAR]), M.J. Barlow (UCL), M. Baes (Sterrenkundig Obst Gent, Gent, Belgia), P. Bouchet (CEA-Saclay, Gif-sur-Yvette, Francja), D.N. Burrows (The Pennsylvania State University, University Park, USA), R. Chevalier (University of Virginia, Charlottesville, USA), G.C. Clayton (Louisiana State University, Baton Rouge, USA), C. Fransson (Stockholm University, Sweden), B. Gaensler (Australian Research Council Centre of Excellence for All-sky Astrophysics [CAASTRO]; Sydney Institute for Astronomy, The University of Sydney, Australia), R. Kirshner (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Cambridge, USA), M.Lakicevic (Lennard-Jones Laboratories, Keele University, Wielka Brytania), K.S. Long (Space Telescope Science Institute, Baltimore, USA [STScI]), P. Lundqvist (Stockholm University, Sweden), I. Martí-Vidal (Chalmers University of Technology, Onsala Space Observatory, Onsala, Szwecja), J. Marcaide (Universidad de Valencia, Burjassot, Hiszpania), R. McCray (University of Colorado at Boulder, USA), M. Meixner (STScI; The Johns Hopkins University, Baltimore, USA), C.-Y. Ng (The University of Hong Kong, Hong Kong), S. Park (University of Texas at Arlington, Arlington, USA), G. Sonneborn (STScI), L. Staveley-Smith (ICRAR; CAASTRO), C. Vlahakis (Joint ALMA Observatory/European Southern Observatory, Santiago, Chile) oraz J. van Loon (Lennard-Jones Laboratories, Keele University, Wielka Brytania).

ESO jest wiodącą międzyrządową organizacją astronomiczną w Europie i najbardziej produktywnym obserwatorium astronomicznym na świecie. Jest wspierane przez 15 krajów: Austria, Belgia, Brazylia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy. ESO prowadzi ambitne programy dotyczące projektowania, konstrukcji i użytkowania silnych naziemnych instrumentów obserwacyjnych, pozwalając astronomom na dokonywanie znaczących odkryć naukowych. ESO odgrywa wiodącą rolę w promowaniu i organizowaniu współpracy w badaniach astronomicznych. ESO zarządza trzema unikalnymi, światowej klasy obserwatoriami w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada Bardzo Duży Teleskop (Very Large Telescope), najbardziej zaawansowane na świecie astronomiczne obserwatorium w świetle widzialnym oraz dwa teleskopy do przeglądów. VISTA pracuje w podczerwieni i jest największym na świecie instrumentem do przeglądów nieba, natomiast VLT Survey Telescope to największy teleskop dedykowany przeglądom nieba wyłącznie w zakresie widzialnym. ESO jest europejskim partnerem dla rewolucyjnego teleskopu ALMA, największego istniejącego projektu astronomicznego. ESO planuje obecnie 39-metrowy Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (European Extremely Large optical/near-infrared Telescope - E-ELT), który stanie się “największym okiem świata na niebo”.

Linki



Krzysztof Czart
Centrum Astronomii UMK




Przeczytaj więcej:

Brak komentarzy. Może czas dodać swój?

Dodaj komentarz

Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.

Oceny

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się , żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
23,576,074 unikalne wizyty