Partnerzy

Astro-Miejsca


URANIA

100 lat IAU

IAU

Centrum Nauki Kepler

Planetarium Wenus

ERC

Centrum Nauk Przyrodniczych

Orion,serwis,astronomii,PTA

POLSA

Astronomia Nova

Astronarium

forum astronomiczne

IPCN

Portal AstroNet

Puls Kosmosu

Forum Meteorytowe

kosmosnautaNET

kosmosnautaNET

Nauka w Polsce

astropolis

astromaniak

PTMA

PTR

heweliusz

heweliusz

ESA

Astronomers Without Borders

Hubble ESA

Space.com

Space Place

Instructables

Tu pełno nauki

Konkursy

Olimpiady Astronomiczne
Olimpiada Astronomiczna przebiega w trzech etapach.
Zadania zawodów I stopnia są rozwiązywane w warunkach pracy domowej. Zadania zawodów II i III stopnia mają charakter pracy samodzielnej. Zawody finałowe odbywają się w Planetarium Śląskim. Tematyka olimpiady wiąże ze sobą astronomię, fizykę i astronomiczne aspekty geografii. Olimpiady Astronomiczne


Urania Postępy Astronomii - konkurs dla szkół


astrolabium

Organizatorem konkursu astronomicznego jest Fundacja dla Uniwersytetu Jagiellońskiego a patronat nad akcją sprawuje Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika będące instytutem Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Zobacz szczegóły »

astrolabium

konkurs, astronomiczny

AstroSklepy

Serwis Astro - 30 lat AstroDoświadczenia!

Astro Schopy
 Firma ScopeDome

Planeta Oczu

Astrocentrum

Wszystko o Nas

Logo SA GW, autor Jacek Patka

Forum Astronomiczne PL


BOINC

Classroom

FB

Księżyc


Data: 14-4-2021 10:16:48

faza

Słońce

Na niebie


La Lune

Mapa Nieba

TheSkyLive

CALSKY

Położenie ISS
The current position of the ISS
tranzyty ISS


The current position of the ISS

Misja KEPLER

ZOONIVERSE odkrywanie planet

EPUP
4270 planet

Astropogoda

Pogoda


sat24, chmury, pogoda


wyładowania atmosferyczne

III Prawo Keplera




Czytelnia


dwumiesięcznik

Urania, numery archiwalne,przedwojenne

Light Pollution

M-WiFi

gwiazdy,zmienne,poradnik,gazeta,pdf,astronomia,pomiary

vademecum, miłośnika, astronomii, dwumiesięcznik, astronomia

astronomia amatorska

KTW'

Astronautilius

KTW'

kreiner, ziemia i wszechświat

kreiner, ziemia i wszechświat

poradnik, miłośnika, astronomii, książka, Tomasz, Rożek

poradnik, miłośnika, astronomii, książka, Rudż, Przemysław

atlas, nieba, książka, astronomia

atlas, księżyca, książka, astronomia

Poradnik Miłośnika Astronomii

Mądre Książki

Losowa Fotka

Gwiezdny motyl wychodzi ze swojego pyłowego kokonu

esoSPHERE ukazuje najwcześniejsze stadium powstawania mgławicy planetarnej

ESO VLT/SPHERE image of the star L2 Puppis and its surroundings.
Some of the sharpest images ever made with ESO’s Very Large Telescope have for the first time revealed what appears to be an ageing star in the early stages of forming a butterfly-like planetary nebula. These observations of the red giant star L2 Puppis from the ZIMPOL mode of the newly installed SPHERE instrument also reveal a close companion. The dying stages of the lives of stars continue to pose many riddles for astronomers.
Źródło: ESO/P. Kervella
Jedno z najbardziej wyraźnych zdjęć wykonanych do tej pory za pomocą należącego do ESO teleskopu VLT pokazało po raz pierwszy obiekt, który wydaje się starzejącą gwiazdą, z której powstaje mgławica planetarna podobna do motyla. Obserwacje czerwonego olbrzyma L2 Puppis, w trybie ZIMPOL nowo zainstalowanego instrumentu SPHERE, pokazały także wyraźnie obecność drugiego, bliskiego obiektu. Etapy umierania gwiazd nadal mają dla astronomów wiele zagadek, a pochodzenie tego typu dwubiegunowych mgławic, z ich skomplikowanymi i intrygującymi kształtami klepsydr, jeszcze więcej.


ESO VLT/SPHERE and NACO image of the star L2 Puppis and its surroundings.
Some of the sharpest images ever made with ESO’s Very Large Telescope have for the first time revealed what appears to be an ageing star in the early stages of forming a butterfly-like planetary nebula. The observations of the red giant star L2 Puppis from the ZIMPOL mode of the newly installed SPHERE instrument are combined here with infrared data from NACO, also on the VLT, which shows a dust loop deployed on the far side of the upper part of the nebula. The dying stages of the lives of stars continue to pose many riddles for astronomers.
Źródło:ESO/P. Kervella

Znajdująca się w odległości 200 lat świetlnych gwiazda L2 Puppis jest jednym z najbliższych Ziemi spośród znanych czerwonych olbrzymów, który wkracza w końcowe stadia swojego życia. Nowe obserwacje w trybie ZIMPOL instrumentu SPHERE zostały wykonane w zakresie widzialnym, przy wykorzystaniu silnej optyki adaptatywnej, która koryguje obrazy w znacznie lepszym stopniu niż standardowa optyka adaptatywna, pozwalając na szczegółowe dostrzeżenie słabych obiektów i struktur w pobliżu jasnych źródeł światła. Są to pierwsze opublikowane wyniki z tego trybu i najbardziej dokładne dla tego rodzaju gwiazdy.

ZIMPOL może tworzyć obrazy, które są trzykrotnie ostrzejsze niż z należącego do NASA/ESA Kosmicznego Teleskopu Hubble’a, a nowe obserwacje w najdrobniejszych szczegółach pokazują pył, który otacza L2 Puppis [1]. Potwierdzają wcześniejsze badania wykonane za pomocą NACO, że pył jest zgromadzony w dysku widoczny z Ziemi prawie dokładnie z brzegu (w płaszczyźnie), ale dają znacznie lepszy obraz. Informacje o polaryzacji z ZIMPOL pozwoliły zespołowi stworzyć trójwymiarowy model struktur pyłu [2].

Astronomowie stwierdzili, że pyłowy dysk zaczyna się około 900 milionów kilometrów od gwiazdy – nieco dalej niż odległość Jowisza od Słońca – i odkryli, że rozciąga się zewnątrz, otaczając gwiazdę i tworząc symetryczne, lejkowate kształty. Badacze zaobserwowali także drugie źródło światła około 300 milionów kilometrów od L2 Puppis – czyli dwa razy dalej niż dystans Ziemi od Słońca. Jest to bardzo bliska gwiazdowa towarzyszka, która prawdopodobnie jest kolejnym czerwonym olbrzymem o nieco mniejszej masie i mniej wyewoluowanym.

Połączenie wielkiej ilości pyłu otaczającego powoli umierającą gwiazdę oraz istnienia towarzyszącej gwiazdy oznacza, że jest to dokładnie typ systemu przewidywany jako konieczny do wytworzenia dwubiegunowej mgławicy planetarnej. Te trzy elementy wydają się niezbędne, ale potrzeba także znacznej ilości szczęścia, aby z zapylonej poczwarki doprowadziły do wytworzenia gwiezdnego motyla.

Główny autor artykułu, Pierre Kervella, wyjaśnia: „Pochodzenie dwubiegunowych mgławic planetarnych jest jednym z największych klasycznych problemów współczesnej astrofizyki, szczególnie pytanie w jaki dokładnie sposób gwiazdy zwracają swój cenny ładunek metali z powrotem w przestrzeń kosmiczną – jest to ważny proces, ponieważ to właśnie ta materia będzie w przyszłości użyta do wytworzenia kolejnych generacji systemów planetarnych.”

ESO The star L2 Puppis in the constellation of Puppis
This chart shows the large southern constellation of Puppis (The Poop, part of the mythological ship Argo). All the stars visible to the naked eye on a clear dark night are shown. The location of the star L2 Puppis is marked with a red circle. This red giant star is faintly visible without a telescope and appears very red through one.
Źródło:ESO, IAU and Sky & Telescope

Oprócz szerokiego dysku L2 Puppis, zespół znalazł także dwa stożki materii, które wznoszą się prostopadle do dysku. Co ważne w tych stożkach dostrzegli dwa długie, powoli wijące się pióropusze materii. Z analizy punktów źródłowych stożków badaczce wydedukowali, że jeden jest prawdopodobnie efektem oddziaływań pomiędzy materią z L2 Puppis, a wiatrem drugiej gwiazdy i ciśnieniem promieniowania, natomiast drugi przypuszczalnie pochodzi od zderzenia pomiędzy wiatrami gwiazdowymi obu gwiazd, albo jest rezultatem występowania dysku akrecyjnego wokół drugiej gwiazdy.

Chociaż wiele pozostaje niewyjaśnione, funkcjonują dwie główne teorie na temat dwubiegunowych mgławic planetarnych, obie bazujące na układach podwójnych gwiazd [3]. Nowe obserwacje sugerują, że oba procesy występują wokół L2 Puppis, przez co bardzo prawdopodobne wydaje się, że para gwiazd wytworzy za jakiś czas „motyla”.

Pierre Kervella podsumowuje: Przy okresie obiegu drugiej gwiazdy okrążającej L2 Puppis wynoszącym zaledwie kilka lat, spodziewamy się zobaczyć w jaki sposób gwiazdowa towarzyszka kształtuje dysk czerwonego olbrzyma. Będzie możliwe śledzenie na żywo ewolucji struktur pyłowych wokół gwiazdy – to niezwykle rzadka i interesująca perspektywa.”

Uwagi

[1] SPHERE/ZIMPOL korzysta z ekstremalnej optyki adaptatywnej do tworzenia obrazów ograniczonych tylko limitem dyfrakcyjnym, które są znacznie bliżej niż poprzednie instrumenty optyki adaptatywnej w stosunku do osiągnięcia teoretycznej granicy dla teleskopu, gdyby nie było atmosfery. Ekstremalna optyka adaptatywna pozwala także na zobaczenie w pobliżu jasnej gwizdy znacznie słabszych obiektów. Oprócz tego zdjęcia są wykonywane w zakresie widzialnym – na falach krótszych niż zakres bliskiej podczerwieni, w którym wykonywano większość wcześniejszych obserwacji z użyciem optyki adaptatywnej. Te dwa czynniki skutkują znacznie ostrzejszymi obrazami niż na poprzednich zdjęciach z VLT. Jeszcze lepszą rozdzielczość uzyskuje się w przypadku VLTI, ale interferometr nie daje bezpośrednich obrazów.

[2] Pył w dysku jest bardzo skuteczny w rozpraszaniu światła w kierunku Ziemi i jego polaryzowaniu, cechy, której naukowcy mogą użyć do stworzenia trójwymiarowej mapy otoczki, korzystając zarówno z danych z ZIMPOL, jak i NACO oraz z modelu dysku bazującego na narzędziu do modelowania transferu promieniowania RADMC-3D, korzystającego z zadanego zestawu parametrów dla pyłu do symulowania propagacji w nim fotonów.

ESO Wide-field view of the sky around the red giant star L2 Puppis
This image shows the region of sky in the southern constellation of Puppis surrounding the red giant star L2 Puppis. This rich area of the Milky Way includes glowing red clouds of hydrogen as well as some dusty clouds known as cometary globules. This picture was assembled from images in the Digitized Sky Survey 2.
Źródło: ESO/Digitized Sky Survey 2

[3] Pierwsza z teorii sugeruje, że pył produkowany przez wiatr gwiazdowy głównej, umierającej gwiazdy, jest ograniczony do orbity w kształcie pierścienia wokół gwiazdy na skutek oddziaływania wiatru gwiazdowego i ciśnienia promieniowania wytwarzanego przez drugą gwiazdę. Dalsza utrata masy przez główną gwiazdę jest tunelowana, albo kolimowana, przez dysk, zmuszając materię do poruszania się na zewnątrz w dwóch przeciwnych kolumnach prostopadłych do dysku.

Druga teoria zakłada, że większość materii wyrzuconej przez umierającą gwiazdę jest akreowana przez jej towarzyszkę, która zaczyna formować dysk akrecyjny i parę potężnych dżetów. Pozostała materia jest odpychana przez wiat gwiazdowy umierającej gwiazdy, tworząc otaczający obłok gazu i pyłu, tak jak to zazwyczaj zachodzi w przypadku pojedynczego systemu gwiazdowego. Nowo utworzone dwubiegunowe dżety towarzyszącej gwiazdy, poruszają się ze znacznie większą siłą niż wiatr gwiazdowy umierającej gwiazdy i rzeźbią podwójne wgłębienia w otaczającym pyle, co skutkuje charakterystycznym wyglądem dwubiegunowej mgławicy planetarnej.

Więcej informacji

Wyniki badań zaprezentowano w artykule pt.: “The dust disk and companion of the nearby AGB star L2 Puppis”, P. Kervella, et al., który ukaże się 10 czerwca 2015 r. w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics.

Skład zespołu badawczego: P. Kervella (Unidad Mixta Internacional Franco-Chilena de Astronomía, CNRS/INSU, Francja; Departamento de Astronomía, Universidad de Chile, Santiago, Chile; LESIA Observatoire de Paris, CNRS, UPMC; Université Paris-Diderot, Meudon, Francja), M. Montarges (LESIA, Francja;  Institut de Radio-Astronomie Millimétrique, St Martin d’Heres, Francja), E. Lagadec (Laboratoire Lagrange, Université de Nice-Sophia Antipolis, CNRS, Observatoire de la Côte d’Azur, Nice, Francja), S. T. Ridgway (National Optical Astronomy Observatories, Tucson, Arizona, USA), X. Haubois (ESO, Santiago, Chile), J. H. Girard (ESO, Chile), K. Ohnaka (Instituto de Astronomía, Universidad Católica del Norte, Antofagasta, Chile), G. Perrin (LESIA, France) oraz A. Gallenne (Universidad de Concepción, Departamento de Astronomía, Concepción, Chile).

ESO jest wiodącą międzyrządową organizacją astronomiczną w Europie i najbardziej produktywnym obserwatorium astronomicznym na świecie. Wspiera je 16 krajów: Austria, Belgia, Brazylia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy. ESO prowadzi ambitne programy dotyczące projektowania, konstrukcji i użytkowania silnych naziemnych instrumentów obserwacyjnych, pozwalając astronomom na dokonywanie znaczących odkryć naukowych. ESO odgrywa wiodącą rolę w promowaniu i organizowaniu współpracy w badaniach astronomicznych. ESO zarządza trzema unikalnymi, światowej klasy obserwatoriami w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope - Bardzo Duży Teleskop), najbardziej zaawansowane na świecie astronomiczne obserwatorium w świetle widzialnym oraz dwa teleskopy do przeglądów. VISTA pracuje w podczerwieni i jest największym na świecie instrumentem do przeglądów nieba, natomiast VLT Survey Telescope to największy teleskop dedykowany przeglądom nieba wyłącznie w zakresie widzialnym. ESO jest głównym partnerem ALMA, największego istniejącego projektu astronomicznego. Z kolei na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, ESO buduje 39-metrowy teleskop E-ELT (European Extremely Large Telescope - Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski), który stanie się “największym okiem świata na niebo”.

Krzysztof Czart
Centrum Astronomii UMK
Brak komentarzy. Może czas dodać swój?

Dodaj komentarz

Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.

Oceny

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się , żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
23,573,503 unikalne wizyty