Partnerzy

Astro-Miejsca


URANIA

100 lat IAU

IAU

Centrum Nauki Kepler

Planetarium Wenus

ERC

Centrum Nauk Przyrodniczych

Orion,serwis,astronomii,PTA

POLSA

Astronomia Nova

Astronarium

forum astronomiczne

IPCN

Portal AstroNet

Puls Kosmosu

Forum Meteorytowe

kosmosnautaNET

kosmosnautaNET

Nauka w Polsce

astropolis

astromaniak

PTMA

PTR

heweliusz

heweliusz

ESA

Astronomers Without Borders

Hubble ESA

Space.com

Space Place

Instructables

Tu pełno nauki

Konkursy

Olimpiady Astronomiczne
Olimpiada Astronomiczna przebiega w trzech etapach.
Zadania zawodów I stopnia są rozwiązywane w warunkach pracy domowej. Zadania zawodów II i III stopnia mają charakter pracy samodzielnej. Zawody finałowe odbywają się w Planetarium Śląskim. Tematyka olimpiady wiąże ze sobą astronomię, fizykę i astronomiczne aspekty geografii. Olimpiady Astronomiczne


Urania Postępy Astronomii - konkurs dla szkół


astrolabium

Organizatorem konkursu astronomicznego jest Fundacja dla Uniwersytetu Jagiellońskiego a patronat nad akcją sprawuje Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika będące instytutem Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Zobacz szczegóły »

astrolabium

konkurs, astronomiczny

AstroSklepy

Serwis Astro - 30 lat AstroDoświadczenia!

Astro Schopy
 Firma ScopeDome

Planeta Oczu

Astrocentrum

Wszystko o Nas

Logo SA GW, autor Jacek Patka

Forum Astronomiczne PL


BOINC

Classroom

FB

Księżyc


Data: 14-4-2021 19:27:06

faza

Słońce

Na niebie


La Lune

Mapa Nieba

TheSkyLive

CALSKY

Położenie ISS
The current position of the ISS
tranzyty ISS


The current position of the ISS

Misja KEPLER

ZOONIVERSE odkrywanie planet

EPUP
4270 planet

Astropogoda

Pogoda


sat24, chmury, pogoda


wyładowania atmosferyczne

III Prawo Keplera




Czytelnia


dwumiesięcznik

Urania, numery archiwalne,przedwojenne

Light Pollution

M-WiFi

gwiazdy,zmienne,poradnik,gazeta,pdf,astronomia,pomiary

vademecum, miłośnika, astronomii, dwumiesięcznik, astronomia

astronomia amatorska

KTW'

Astronautilius

KTW'

kreiner, ziemia i wszechświat

kreiner, ziemia i wszechświat

poradnik, miłośnika, astronomii, książka, Tomasz, Rożek

poradnik, miłośnika, astronomii, książka, Rudż, Przemysław

atlas, nieba, książka, astronomia

atlas, księżyca, książka, astronomia

Poradnik Miłośnika Astronomii

Mądre Książki

ALMA ukazuje miejsca konstrukcji planet

eso ESO,ALMA Schematic view of a transitional disc around a young star
Astronomers using the Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) have found telltale differences between the gaps in the gas and the dust in discs around four young stars. These new observations are the clearest indications yet that planets with masses several times that of Jupiter have recently formed in these discs.
This schematic diagram shows how the dust (brown) and gas (blue) is distributed around the star, and how a young planet is clearing the central gap.
Źródło:ESO/M. Kornmesser
Nowe dowody na młode planety w dyskach wokół młodych gwiazd

Astronomowie korzystający z Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) znaleźli najlepsze jak dotąd wskazówki, że w dyskach gazu i pyłu wokół młodych gwiazd niedawno uformowały się planety masach kilku mas Jowisza. Pomiary gazu wokół gwiazd dostarczyły także dodatkowych informacji na temat własności tych planet.


Planety są znajdowane prawie w przypadku każdej gwiazdy, ale astronomowie ciągle nie w pełni rozumieją w jaki sposób – w jakich warunkach – powstają. Aby odpowiedzieć na tego typu pytania potrzebne są badania rotujących dysków gazu i pyłu istniejących wokół młodych gwiazd. Z dysków tych formują się planety. Ale dyski te są małe i znajdują się daleko od Ziemi, dlatego potrzebna jest moc ALMA, aby móc poznać ich sekrety.

Specjalna klasa dysków, zwana dyskami przejściowymi, ma zaskakujący brak pyłu w swoich centrach, w obszarze wokół gwiazdy. W celu wyjaśnienia tych przerw opracowano dwie główne hipotezy. Po pierwsze, silne wiatry gwiazdowe i intensywne promieniowanie może odpychać i niszczyć materię okrążającą gwiazdę [1]. Alternatywnie, masywne młode planety w procesie swojego powstawania mogą czyścić materię poruszając się po orbicie wokół gwiazdy [2].

Niezrównana czułość i ostrość obrazówALMA pozwoliła zespołowi astronomów, którym kierowała Nienke van der Marel z Leiden Observatory w Holandii, na wykonanie lepszej niż do tej pory mapy rozmieszczenia gazu i pyłu w przypadku czterech przejściowych dysków [3]. To następnie pozwoliło naukowcom na wybranie jednej z dwóch hipotez dotyczących przyczyn istnienia przerwy.

ESO,ALMA ALMA imaging of the transitional disc HD 135344B
This ALMA image combines a view of the dust around the young star HD 135344B (orange) with a view of the gaseous material (blue). The smaller hole in the inner gas is a telltale sign of the presence of a young planet clearing the disc.
The bar at the bottom of the image indicates the diameter of the orbit of Neptune in the Solar System (60 AU).
Źródło: ALMA (ESO/NOAJ/NRAO)

Nowe obrazy pokazują, że w przerwach pyłowych występują znaczące ilości gazu [4]. Ale ku zaskoczeniu naukowców gaz także posiada przerwę, do trzech razy mniejsza niż przerwa w pyle.

Może to być wytłumaczone jedynie scenariuszem, w którym nowo uformowane masywne planety wyczyściły gaz w trakcie swojej podróży po orbitach, ale uwięziły dalej cząstki pyłu [5].

Wcześniejsze obserwacje podpowiadały nam o istnieniu gazu w przerwach pyłowych| wyjaśnia Nienke van der Marel. Ale ponieważ ALMA może wykonać obrazy materii w całym dysku ze znacznie większą ilością szczegółów niż inne instrumenty, możemy wykluczyć alternatywny scenariusz. Wewnętrzny gaz wyraźnie wskazuje na istnienie planet o masach kilku mas Jowisza, tworzących te 'wyrzeźbienia' gdy przemieszczają się przez dysk.”

Co ważne, obserwacje te zostały przeprowadzone przy wykorzystaniu jednej dziesiątej mocy ALMA, gdyż wykonano je połową sieci, która wtedy była jeszcze w trakcie konstrukcji na płaskowyżu Chajnantor w północnym Chile.

Teraz potrzebne są dalsze badania, aby ustalić czy więcej przejściowych dysków również wskazuje na scenariusz planet czyszczących przerwy. W międzyczasie obserwacje za pomocą ALMA dostarczyły astronomom nowego, cennego spojrzenia na złożone procesy powstawania planet.

Wszystkie dyski przejściowe badane do tej pory, które posiadają duże przerwy w pyle, mają także w przerwy w gazie. Zatem dzięki ALMA możemy dowiedzieć się gdzie i kiedy w tych dyskach rodzą się duże planety, a następnie porównać te rezultaty z modelami powstawania planet” mówi Ewine van Dishoeck, także z Leiden University oraz z Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics w Garching - link[6]. Bezpośrednie wykrywanie planet jest już w zasięgu obecnych instrumentów, a następna generacja teleskopów będących obecnie w konstrukcji, takich jak Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT), będzie w stanie pójść jeszcze dalej. ALMA pokazuje nam gdzie trzeba patrzeć.”

Uwagi

[1] Proces ten, który czyści pył i gaz od środka na zewnątrz, znany jest jako fotoparowanie.

[2] Takie planety są trudne do zaobserwowania bezpośrednio (eso1310). Wcześniejsze badania na falach milimetrowych (eso1325) nie osiągnęły wystarczająco ostrego obrazu wewnętrznych stref formowania planet, w których można poddać testom różne wyjaśnienia. Inne badania (eso0827) nie były wstanie zmierzyć ilości gazu w tych dyskach.

[3] Cztery badane obiekty to SR 21, HD 135344B (znana także jako SAO 206462), DoAr 44 oraz Oph IRS 48.

[4] Gaz występujący w dyskach przejściowych obejmuje głównie wodór, a śledzi się go obserwując molekuły tlenku węgla (CO).

[5] Proces pułapkowania pyłu został wyjaśniony we wcześniejszym komunikacie (eso1325).

[6] Inne przykłady obejmują dyski przejściowe HD 142527 (eso1301 oraz tutaj), a także J1604-2130.

Więcej informacji

Wyniki badań opisano w wartykule pt.: “Resolved gas cavities in transitional disks inferred from CO isotopologs with ALMA”, N. van der Marel, et al., który ukaże się w Astronomy & Astrophysics w grudniu 2015 r.

Skład zespołu badawczego: N. van der Marel (Leiden University, Leiden, Holandia; Institute for Astronomy, University of Hawaii, Honolulu, USA), E. F. van Dishoeck (Leiden University, Leiden, Holandia; Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics, Garching, Niemcy), S. Bruderer (Max-Planck Institute for Extraterrestrial Physics, Garching, Niemcy), S. M. Andrews (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Massachusetts, USA), K. M. Pontoppidan (Space Telescope Science Institute, Baltimore, Maryland, USA), G. J. Herczeg (Peking University, Beijing, Chiny), T. van Kempen (Leiden University, Leiden, Holandia) oraz A. Miotello (Leiden University, Leiden, Holandia).

ESO jest wiodącą międzyrządową organizacją astronomiczną w Europie i najbardziej produktywnym obserwatorium astronomicznym na świecie. Wspiera je 16 krajów: Austria, Belgia, Brazylia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy. ESO prowadzi ambitne programy dotyczące projektowania, konstrukcji i użytkowania silnych naziemnych instrumentów obserwacyjnych, pozwalając astronomom na dokonywanie znaczących odkryć naukowych. ESO odgrywa wiodącą rolę w promowaniu i organizowaniu współpracy w badaniach astronomicznych. ESO zarządza trzema unikalnymi, światowej klasy obserwatoriami w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope - Bardzo Duży Teleskop), najbardziej zaawansowane na świecie astronomiczne obserwatorium w świetle widzialnym oraz dwa teleskopy do przeglądów. VISTA pracuje w podczerwieni i jest największym na świecie instrumentem do przeglądów nieba, natomiast VLT Survey Telescope to największy teleskop dedykowany przeglądom nieba wyłącznie w zakresie widzialnym. ESO jest głównym partnerem ALMA, największego istniejącego projektu astronomicznego. Z kolei na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, ESO buduje 39-metrowy teleskop E-ELT (European Extremely Large Telescope - Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski), który stanie się “największym okiem świata na niebo”.

Linki

Krzysztof Czart
Centrum Astronomii UMK
Brak komentarzy. Może czas dodać swój?

Dodaj komentarz

Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.

Oceny

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się , żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
23,574,815 unikalne wizyty