Kalendarium zjawisk astronomicznych na listopad 2011r.
Dodane przez jacek dnia 31/10/2011 00:00:00
listopad Listopadowy czas astroobserwacjiJesienne noce listopadowe obfitują w duże możliwościowi obserwacyjne. Noce ze zmierzchem astronomicznym to najlepszy okres na prowadzenie obserwacji, szczególnie z dala od miasta. Jedynym utrapieniem są mgły i wilgotne wieczory i ranki szczególnie dla tych, których teleskopy nie stoją w obserwatoriach.

Październik nieszczególnie obfitował w opady deszczu, co skutkuje spadkiem wód w rzekach, lecz wilgoć jest zjawiskiem niezwykle niesprzyjającym dla naszego sprzętu. Za to Droga Mleczna wspaniale się prezentuje nawet dla nieuzbrojonego oka. Zaleta tego czasu jest też wysoko położona ekliptyka na nocnym niebie, co sprzyja obserwacjom planet i innych obiektów naszego układu. Na niej to właśnie wędrują prawie wszystkie planety i wystarczy, by starczyło nam zaparcia do obserwacji wieczornych, nocnych i rannych, by je wszystkie spotkać jednej nocy. O szczegółach przeczytamy niżej.


Treść rozszerzona

Słońce

Dni są coraz krótsze, co widać po momentach wschodu i zachodu Słońca w Warszawie. Dnia 1 listopada Słońce wschodzi o 5h31m, zachodzi o 15h08m, a 30 listopada wschodzi o 6h21m, natomiast zachodzi o 14h28m. W dniu 25 listopada wystąpi częściowe zaćmienie Słońca, niewidoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli pod koniec listopada, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pierwsza kwadra 2d16h38m, pełnia 10d20h16m, ostatnia kwadra 18d15h09m i nów 25d06h10m. W apogeum Księżyc znajdzie się 8 listopada o 13h21m, natomiast w perygeum 23 listopada o 23h25m.

Planety, planety karłowate i planetoidy

Pod koniec listopada wieczorem, tuż po zachodzie Słońca, bardzo nisko nad południowo-zachodnim horyzontem, pojawia się Merkury. Obserwacja planety jest jednak praktycznie niemożliwa, gdyż pod koniec zmierzchu cywilnego (w godzinę po zachodzie Słońca) wzniesie się ona na maksymalną wysokość zaledwie 0,5° nad horyzontem, ginąc w blasku zorzy wieczornej.

Wieczorem, w pobliżu Merkurego pojawia się Wenus jako „Gwiazda Wieczorna” o jasności -3,7m. Warunki widoczności planety w ciągu miesiąca szybko się poprawiają — pod koniec listopada w godzinę po zachodzie Słońca znajdziemy ją już na wysokości 5° nad horyzontem, jednak nadal może ona niknąć w blasku zorzy wieczornej.

W drugiej połowie nocy możemy obserwować Marsa, świecącego w gwiazdozbiorze Lwa z jasnością 0,9m. Mała średnica tarczy planety, wynosząca jedynie 6'', praktycznie uniemożliwia dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych przez teleskopy amatorskie, jednak z łatwością można zauważyć najmniejszą w 2011 r. fazę Marsa, wynoszącą 0,9.

W pierwszej połowie nocy na granicy gwiazdozbiorów Ryb i Barana znajdziemy Jowisza, świecącego z jasnością -2,9m. W ciągu miesiąca warunki widoczności planety praktycznie nie ulegają zmianie. Przez teleskop możemy obserwować tarczę Jowisza o średnicy 48'', zmiany w układzie chmur planety oraz zjawiska w systemie jej księżyców galileuszowych.

A oto dane tranzytu GRS (Wielkiej Czerwonej Plamy) na ten miesiąc:
1: 1:29, 11:24, 21:20;
2: 7:16, 17:11;
3: 3:07, 13:02, 22:58;
4: 8:54, 18:49;
5: 4:45, 14:40;
6: 0:36, 10:32, 20:27;
7: 6:23, 16:18;
8: 2:14, 12:10, 22:05;
9: 8:01, 17:56;
10: 3:52, 13:48, 23:43;
11: 9:39, 19:34;
12: 5:30, 15:26;
13: 1:21, 11:17, 21:12;
14: 7:08, 17:04;
15: 2:59, 12:55, 22:51;
16: 8:46, 18:42;
17: 4:37, 14:33;
18: 0:29, 10:24, 20:20;
19: 6:15, 16:11;
20: 2:07, 12:02, 21:58;
21: 7:54, 17:49;
22: 3:45, 13:41, 23:36;
23: 9:32, 19:27;
24: 5:23, 15:19;
25: 1:14, 11:10, 21:06;
26: 7:01, 16:57;
27: 2:53, 12:48, 22:44;
28: 8:39, 18:35;
29: 4:31, 14:26;
30: 0:22, 10:18, 20:13

Nad ranem w gwiazdozbiorze Panny, widoczny jest Saturn świecący z jasnością +0,7m. Warunki widzialności planety w ciągu miesiąca szybko się poprawiają — wysokość Saturna nad horyzontem, mierzona na godzinę przed wschodem Słońca, zwiększa się w tym okresie od 8° do 25°.

W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Ryb, można obserwować Urana jako "gwiazdę" o jasności 5,8m. Wieczorem w gwiazdozbiorze Wodnika, na wysokości 25° nad południowym horyzontem (półtorej godziny po zachodzie Słońca), można natomiast obserwować Neptuna jako "gwiazdę" o jasności 7,9m.

Planeta karłowata (134340) Pluton znajduje się na niebie zbyt blisko Słońca i jest niewidoczna.

Wieczorem można obserwować planetę karłowatą (1) Ceres, świecącą w gwiazdozbiorze Wodnika (jasność 8,4m-8,7m):

7 XI: 23h30,7m, -17°35'; 17 XI: 23h30,6m, -16°45'; 27 XI: 23h32,8m, -15°42'.

W listopadzie w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy (jaśniejsze od 9,0m):

(15) Eunomia, (jasność 8,2m - 7,9m): 7 XI: 4h25,8m, +38°26'; 17 XI: 4h16,5m, +37°52'; 27 XI: 4h05,7m, +36°50'.

(29) Amphitrite, (jasność 8,7m - 9,2m): 7 XI: 2h31,9m, +22°59'; 17 XI: 2h22,0m, +22°28'; 27 XI: 2h13,8m, +21°52'.

Komety

Wieczorem wysoko na niebie w gwiazdozbiorze Herkulesa będzie można przy pomocy lornetek obserwować kometę C/2009 P1 (Garradd):

31 X: 17h37,6m, +18°44', 7,9m; 10 XI: 17h33,6m, +19°00', 7,8m; 20 XI: 17h31,4m, +19°35', 7,7m; 30 XI: 17h30,5m, +20°32', 7,6m.

Przewidywana średnica głowy komety wynosi 6', czyli około jedną piątą średnicy tarczy Księżyca.

Należy pamiętać, że położenie komety, a zwłaszcza jej jasność, może się nieco różnić od przewidywanego. Zaleca się podejmować próby jej dostrzeżenia z dala od miasta, najlepiej w okresie nowiu Księżyca, czyli pod koniec listopada.

Meteory

Od 6 do 30 listopada promieniują meteory z roju Leonidów (LEO), związanego z kometą 55P/Tempel-Tuttle. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lwa i ma współrzędne: α = 10h08m, δ = +22°. Główne maksimum aktywności przypada w tym roku 18 listopada o 3:40 UT, jednak możliwe jest wystąpienie innych maksimów. W obserwacjach meteorów będzie przeszkadzał Księżyc w ostatniej kwadrze.


Gwiezdne Wrota - Sekcja Astronomiczna

1d23h
Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 2°.
3d04h
Maksymalna libracja Księżyca (9,3°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).
3d19h12m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1m do 3,4m .
4d05h
Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 5°.
5d02h47m
Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5m) .
6d21h
Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.
7d
Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.
8d22h23m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9m do 6,4m .
9d
Gwiazda zmienna długookresowa R Tri (miryda) (2h37,0m, +34°16') osiąga maksimum jasności (6,2m) .
9d15h
Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 4°.
9d17h
Neptun nieruchomy w rektascensji.
11d
Gwiazda zmienna długookresowa T Aqr (miryda) (20h49,9m, -5°09') osiąga maksimum jasności (7,7m) .
11d11h
Minimalna libracja Księżyca (3,3°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).
11d16h19m
Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5m).
13d06h
Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 2°.
14d09h
Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 22°45'.
15d
Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.
17d01h06m
Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5m).
17d19h12m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9m do 6,7m.
18d09h
Maksymalna libracja Księżyca (9,2°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).
19d
Gwiazda zmienna długookresowa R And (miryda) (0h24,0m, +38°35') osiąga maksimum jasności (6,9m).
19d03h
Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 8°.
19d04h
Odkrycie gwiazdy 19 Sex (5,8m) przy ciemnym brzegu Księżyca w ostatniej kwadrze, widoczne prawie w całej Polsce (z wyjątkiem południowej i południowo-zachodniej części) na wysokości 39° nad horyzontem (Szczecin 4h04m — Olsztyn 4h19m). W pasie Zielona Góra – Kraków zakrycie widoczne jako brzegowe.
19d18h37m
Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6m).
19d20h09m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8m do 6,6m .
19d20h33m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9m do 6,7m.
21d00h06m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1m do 3,4m.
21d21h55m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9m do 6,7m.
22d16h10m
Słońce wstępuje w znak Strzelca, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 240°.
22d19h
Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 7°.
23d
Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.
23d20h55m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1m do 3,4m.
23d23h33m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9m do 6,7m.
24d09h
Merkury nieruchomy w rektascensji.
24d19h
Minimalna libracja Księżyca (3,0°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).
24d21h21m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8m do 6,6m.
25d
Częściowe zaćmienie Słońca. Cień Księżyca przechodzi pod południowymi obszarami biegunowymi Ziemi. Zaćmienie widoczne będzie na całym obszarze Antarktydy i Oceanu Antarktycznego, jak również na południowym cyplu Afryki oraz na Tasmanii i Nowej Zelandii. Faza maksymalna równa 0,9046 nastąpi o godzinie 6h20m16,6s i będzie widoczna u wybrzeży Antarktydy w punkcie o współrzędnych φ = 68°48'S, λ = 81°17'W. Geocentryczne złączenie Słońca i Księżyca w rektascensji nastąpi 25 listopada 2011 o godzinie 6h09m39,5s. W Polsce zaćmienie niewidoczne.
26d
Gwiazda zmienna długookresowa R Hya (miryda) (13h29,7m, -23°17') osiąga maksimum jasności (4,5m).
26d00h37m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9m do 6,7m.
26d09h
Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 1°.
27d04h
Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 2°.
27d18h41m
Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5m).
28d01h58m
Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9m do 6,7m.
29d22h14m
Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6m).

UWAGA:

Momenty wszystkich zjawisk podane są w czasie uniwersalnym UT (Greenwich).

Aby otrzymać datę w obowiązującym w listopadzie w Polsce „czasie zimowym” należy dodać 1 godzinę.

Momenty złączeń planet z Księżycem podane są dla współrzędnych Warszawy. Dla każdego złączenia podano momenty największego zbliżenia obiektów na niebie. Podane są wszystkie złączenia, nie tylko widoczne w Polsce.

Współrzędne równikowe podane są dla Epoki 2000.0.

Opr. Tomasz Ściężor


Więcej szczegółów na stronie Uranii Postępów Astronomii